İçeriğe geçmek için "Enter"a basın

Salgın sonrası, ekonomide güçlü çıkış için Osmanlı modeli: ESHAM

Hürriyet Gazetesi’nden Gizem Karakış’ın haberine göre Cumhurbaşkanı ve AK Parti genel başkanı Recep Tayyip Erdoğan başkanlığında toplanan AK Parti MYK toplantısında AK Parti Ar-Ge Başkanlığı, koronavirüs sonrası yapılması gerekenlerle ilgili yaptığı araştırmayı sundu. Birbirinden farklı kırk alanda çalışan uzmanların görüş ve önerilerine yer verilen raporda ekonomiden salgın sonrası güçlü çıkış için Osmanlı döneminde de kullanılan İslami finans ürünü “esham” modeli sunuldu. Sunumda, esham modelinin devletin faizsiz finansman sunacağı bir sistem olduğu anlatıldı. Eshamın vakıflar gibi sabırlı sermaye kategorisine girdiği belirtilerek, birçok ülke tarafından kullanılan İslami ekonomi modeli olduğu aktarıldı. Erdoğan’ın dikkatle dinlediği sunum sonrası Cumhurbaşkanı Erdoğan, kurmaylarından konu hakkında detaylı bir rapor istedi.

OSMANLI MODELİ

Toplantıda, esham modeli ile ilgili yazılı bir sunum da yapıldı. Sunumda, Osmanlı döneminde kullanılan esham sisteminde, devlet vatandaşa ‘esham’ yani pay satabiliyor ve elde ettiği geliri yatırıma yönlendirdiği bilgisi paylaşıldı.

Sunumda sistemle ilgili şu bilgiler dikkat çekti:

– Elde edilen kar esham sistemine ödeniyor.
– Özellikle genç ve kadın yatırımcılar için mikro düzeyde de uygulanabilecek bir model.
– Eshamın farkı; geri ödeme tarihinin seneti satın alan yatırımcılar değil, borçlanan yani devlet tarafından saptanması.
– Eshamda devlet yıllık gelir paylarının ödemesi şartıyla ana parayı geri ödemek mecburiyetinde değilidir.

MERKEZ BANKASI KULLANABİLİR

– Bir yatırımcı bu model ile yatırım yapmak için devletten geri ödemesiz destek alabilir.
– Esham sisteminin aynı zamanda Merkez Bankası’nın açık piyasa işlemleri için de kullanılabilir.
– Bankanın piyasaya likitide enjekte etmek istediğinde halkın elinde bulunan esham senetlerini satın alabilir.
– Likite çekmek istediğinde ise yeni senet ihraç edilebilir.

4 REFORM

Sunumda, 3’ü özel sektör biri de devlette olmak üzere 4 başlıkta reform gibi başlıklar önerildi. Özel sektör için, “Girişim sermayesi ve İslami Finans Reformu”, “Yüksek İşbirliği ve Sanayi İşbirliği reformu”, “Vakıf Reformu”, kamu için de, “Esham Sistemi” ile devletin faizsiz borçlanması önerildi. Toplantıda sunumu dinleyen Erdoğan’ın “bu konuda çalışın” talimatı verdiği öğrenildi. 40 uzmanın görüş ve önerilerinin yer aldığı sunumun önümüzdeki günlerde kitap haline getirilmesi planlanıyor.

ESHAM MODELİ NEDİR?

18. yy.da Osmanlı ekonomisi daha da bozuldu. Bu durumda tımar sisteminin bozulması, savaşların uzun sürmesi ve başarısızlıkla sonuçlanması büyük etkendi. Büyüyen bütçe açığına karşı Osmanlı 1775 yılında esham sistemini uygulamaya başladı. 3. Mustafa döneminde başlayan esham uygulaması 1860’lara kadar devam etmiştir.

Esham sistemi malikane sisteminin devamı niteliğindedir. Mukataa*  adıyla bilinen vergi kalemlerine ait yıllık gelirler, sehimler halinde dilimlere ayrılıyordu. Bu bölümlere ayrılan kısımlara muacele adı veriliyordu ve peşin para karşılığında satılıyordu. (İç borçlanma)

Herkes sehim satın alabiliyordu. Satın aldığı miktarın %10’u kadar (veya %5) harçları hazineye yatıran kişi kendi adına düzenlenen sehmine sahip olabiliyordu. Kişiler kendi aralarında sehimleri birbirlerine satabiliyorlardı. Sahibi ölen sehim ise sahipsiz kalır ve hazineye devredilirdi. Mirasçılara herhangi bir ödeme söz konusu değildi.

*Devlete ait bir arazi veya vâridâtın (gelirin) bir bedel karşılığında kiraya verilmesi veya geçici olarak devredilmesidir.

İlk yorum yapan siz olun

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir